Yüksekte Çalışma Güvenliği

Yüksekte çalışma; seviye farkı olan ve düşme sonucu kişinin yaralanabileceği her türlü çalışmayı kapsar. Yönetmelik gereği, koruyucusuz bir yüzeyden 1,5 metre ve daha yüksekte yapılan işler yüksekte çalışma olarak kabul edilir.

İnşaat kazalarında en sık ve en ölümcül risk düşmedir. Kalıp sökme, cephe kaplama, çatı işleri, iskele üzerinde çalışma ve vinçle yük alımı yüksekte çalışmanın tipik örnekleridir.

Toplu korunma, birden fazla çalışanı aynı anda koruyan önlemlerdir ve bireysel korunmaya göre önceliklidir. Düşme riskine karşı en etkili toplu önlemler korkuluklar, yan koruma sistemleri, güvenlik ağları ve kapaklı boşluklardır.

Merdiven boşlukları, asansör boşlukları ve döşeme açıklıkları mutlaka kapaklanmalı veya korkulukla çevrilmelidir. Boşluk kapakları yük taşıyacak dayanımda olmalı ve üzerinde 'BOŞLUK' uyarısı bulunmalıdır.

• İskeleler yetkili/uzman personel tarafından kurulmalı ve kullanım öncesi kontrol edilmelidir.
• İskelelerde çift korkuluk ve ayak levhası (top board) bulunmalıdır.
• İskele platformları tam kaplamalı ve devrilme riskine karşı ankrajlanmalıdır.
• Korkuluk yüksekliği yönetmelik gereği en az 100 cm olmalıdır.
• Güvenlik ağları, düşme yüksekliğine uygun enerji absorbe edici özellikte olmalıdır.

Toplu korunmanın uygulanamadığı durumlarda kişisel düşüş koruma sistemi kullanılır. Emniyet kemeri, lanyard (bağlantı halatı) ve ankraj noktasından oluşan bu sistemin her parçası birbirine uyumlu ve standartlara uygun olmalıdır.

Kemerin bağlama noktası, çalışanın baş seviyesinin üzerinde veya en az omuz hizasında olmalıdır. Ankraj noktası, en az 15-18 kN tutma kapasitesine sahip sertifikalı bir yapı elemanına bağlanmalıdır. Düşüş sırasında serbest düşüş mesafesi 2 metreyi, toplam düşüş mesafesi ise güvenli bölgeyi aşmamalıdır.

• Merdivenler 75 derece civarında bir açıyla kurulmalı ve kaymayı önleyecek şekilde sabitlenmelidir.
• Portatif merdiven üzerinde çalışmak yerine, uzun süreli işler için iskele tercih edilmelidir.
• Merdivenin tepesine yakın basamaklarda çalışılmamalı; merdiven üzerinde yanlara uzanılmamalıdır.
• Kırık basamaklı, eğilmiş ve paslanmış merdivenler derhal kullanımdan kaldırılmalıdır.
• Metal merdivenler elektrik hatlarının yakınında kesinlikle kullanılmamalıdır.

Yüksekte çalışma, şantiyelerde en ölümcül kaza kaynaklarından biridir. Bu nedenle yüksekte çalışma yapılacak her iş için önce izin sistemi devreye girer: iş tanımlanır, riskler yazılır, alınacak önlemler ve kullanılacak ekipman listelenir ve yetkili kişi onay verir. İzinsiz yüksekte çalışma yapılmaz.

İzin formu bir formalite değil, işin öncesinde düşünülmesini zorunlu kılan bir kontrol aracıdır. Form üzerinde çalışan adı, çalışma süresi, kullanılacak korunma yöntemi (toplu/bireysel), hava koşulları ve kurtarma planı yer alır. Kötü hava, yüksek rüzgar, yağış ve buzlanma gibi koşullar işi erteletir.

• Yüksekte çalışmaya başlamadan önce izin formu doldurulup onaylatılır.
• Rüzgar, yağmur, kar ve buzlanma gibi koşullar izni iptal ettirir.
• Kurtarma planı hazırlanmadan yüksekte çalışmaya başlanmaz.
• İzin formu, iş bitene kadar sahada bulundurulur.

Bir elektrikçi, 3 metrelik merdivenin en üst basamağında tavan aydınlatmasını değiştirmeye çalışır. Merdiven yere sabitlenmemiştir ve işçi uzanınca denge kaybolur, düşer ve bileğini kırar.

Bu kazanın önlenebilmesi için merdiven yerine yüksekliğe uygun iskele veya sepetli platform kullanılmalıydı. Merdiven yalnızca kısa süreli ve alçak işler için uygundur; üst basamaklarda çalışmak ve merdivene uzanmak yasaktır.

• Merdiven üzerinde çalışmak yerine iskele veya platform tercih edilir.
• Merdivenin en üst iki basamağında çalışılmaz.
• Merdiven 4:1 kuralına göre eğimli yerleştirilir ve zemine sabitlenir.
• El aletleri kovada taşınır; elle taşımak dengeyi bozar.