1Operatör Yeterliliği ve Günlük Kontrol
İş makinelerini (ekskavatör, vinç, forklift, yükleyici vb.) yalnızca operatör belgesi bulunan ve işveren tarafından görevlendirilen kişiler kullanabilir. Bu araçlar aynı zamanda yasal periyotlarla periyodik kontrolden geçirilmelidir.
Her vardiya başında operatör, makinenin günlük kontrolünü yapmalıdır: lastikler, hidrolik kaçaklar, frenler, uyarı lambaları, sesli uyarı ve emniyet ekipmanları. Tespit edilen arıza, makine kullanılmadan önce amire bildirilmeli ve makine kullanımdan çekilmelidir.
Arızalı bir makineyi 'iş yetişsin' diye kullanmak, kazanın habercisidir. Arızalı makine etiketlenir ve bakım yapılana kadar çalıştırılmaz.
2Kaldırma Ekipmanları ve Vinç Kullanımı
- Vince her zaman eğitimli bir operatör ve yetkili bir işaretçi (sinyalci) eşlik etmelidir.
- Yük, belirtilen kapasitenin üzerinde olmamalı; yük kapasitesi tablosu (load chart) kontrol edilmelidir.
- Yük kaldırılmadan önce bağlama noktaları ve sapanlar kontrol edilmelidir.
- Yük altında yürünmemeli, durulmamalı ve yükün altından geçilmemelidir.
- Rüzgar hızının yüksek olduğu durumlarda yüksek yük kaldırma yapılmamalıdır.
- Harpuç (sapan) ve kancaların periyodik kontrolleri yapılmalı; yıpranmış olanlar değiştirilmelidir.
3El Aletlerinde Güvenlik
El aletleri, işin türüne uygun olmalı ve kesinlikle amacı dışında kullanılmamalıdır (örneğin anahtarın çekiç gibi kullanılması). Aletlerin sapları sağlam olmalı, kırık, çatlak ve yıpranmış aletler kullanımdan kaldırılmalıdır.
Elektrikli el aletleri topraklı olmalı, kabloları yıpranmışsa değiştirilmeli, çalışma sırasında ıslak zeminden kaçınılmalıdır. Aşındırıcı diskli aletlerde koruma kapağı çıkarılmamalıdır.
- Kesici aletler keskin tutulur, kılıfına konur ve daima vücuttan uzağa doğru taşınır.
- Çalışmadan önce etraf temizlenir, çalışanlar uyarılır.
- İş bitiminde aletler temizlenir ve belirlenen yere kaldırılır.
- Kilitlenebilir aletler kullanılmadığında kilitlenmelidir.
4Makine Çalışırken Dikkat
- Makine çalışırken hareketli parçalara müdahale edilmez; temizlik ve bakım ancak makine tamamen durduktan sonra yapılır.
- Makinelerin döner bölgelerine saç, kravat ve gevşek giysiler yaklaştırılmaz.
- Yaklaşma mesafelerine uyulur; makine görüş alanından çıkmadan hareket ettirilmez.
- Geri manevralarda mutlaka işaretçi (gözcü) bulunur.
5Kilit Etiketleme (Lockout-Tagout) Esasları
Makine bakım, onarım ve temizlik işlerinde en ölümcül kazalar, makinenin beklenmedik anda çalışmasıyla yaşanır. Bu kazaları önleyen yöntem kilit etiketlemedir: makinenin enerjisi kapatılır, anahtar kilitle kilitlenir ve üzerine 'Çalıştırmayın - Bakım' etiketi asılır.
Kilit etiketleme tek kişiye bağlı kalmamalıdır; bakım yapan herkes kendi kilidini takar ve iş bitince kendi kilidini çıkarır. Böylece makineyi yanlışlıkla çalıştıran kişi, kilitli anahtara ulaşamaz. Kilidi olmayan kişi bakım yapamaz, kilitli makineye dokunamaz.
- Bakım öncesi makinenin tüm enerjileri (elektrik, basınçlı hava, hidrolik) kapatılır.
- Anahtar kilitle kilitlenir, 'Çalıştırmayın' etiketi asılır.
- Bakım yapan her çalışan kendi kişisel kilidini kullanır.
- Enerji bağlanmadan önce alandaki tüm personel uyarılır.
Kilitli olmayan bir makinede bakım yapmak, 'makine beklenmedik anda çalışır' riskini taşır.
6Vaka: Vinç Yükü Düşmesi
Bir vinç operatörü, günlük kontrol yapmadan yük kaldırmaya başlar. Yük, görünürde küçük bir boru demeti olmasına rağmen merkezleme hatası nedeniyle askıdan kayar ve 6 metre yükseklikten düşer. Kimse yaralanmaz, ancak yükün düştüğü alan bir dakika önce boşaltılmıştır.
Vinç ve kaldırma işlerinde üç temel kural: günlük kontrol yapmak, yükü doğru merkezleyip askılamak, yükün geçeceği alanı boşaltıp bariyerle kapatmak. Operatör, 'yük altına kimse giremez' kuralının sorumlusudur.
- Vinç operatörü her vardiya başında fren, halat ve askı tertibatını kontrol eder.
- Yük doğru merkezlenir; tek askılı dengesiz yük kaldırılmaz.
- Yük kaldırılan alanın altı ve geçiş güzergâhı boşaltılır, bariyerle kapatılır.
- Yük asılıyken altından geçilmez ve iş bırakılmaz.