1KKD Nedir ve Ne Zaman Kullanılır?
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD); çalışanı iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı koruyan, kişi tarafından giyilen veya taşınan tüm araç, gereç ve cihazlardır. Baret, iş ayakkabısı, gözlük, eldiven, işitme koruyucu ve toz maskesi en yaygın örneklerdir.
Önemli bir ilke: KKD, risklerin kaynağında önlenemediği ve toplu korunma önlemlerinin uygulanamadığı durumlarda son savunma hattıdır. KKD sağlanması ve kullanımı yasal bir zorunluluktur; KKD'siz çalışmak hem çalışanı hem işvereni risk altına sokar.
KKD'yi üzerinizde taşıyor olmanız yetmez; doğru iş için doğru KKD'nin doğru şekilde kullanılması gerekir.
2Temel KKD Türleri ve Kullanımı
| KKD | Hangi Riske Karşı | Kritik Kontrol |
|---|---|---|
| Baret | Düşen cisimler, baş çarpması | İç suspansiyonun sağlamlığı, kabukta çatlak olmaması |
| İş ayakkabısı | Düşen malzeme, delinme, kayma | Çelik burun ve taban plakası, sağlam taban |
| Koruyucu gözlük/yüz siperi | Parçacık sıçraması, kıvılcım | Çizik ve buğulanma olmaması, tam kavrama |
| Eldiven | Kesik, kimyasal, ısı, titreşim | İşin türüne uygun malzeme seçimi |
| İşitme koruyucu | Gürültü (>85 dB) | Kulaklık bandı/ tıkacın doğru oturması |
| Toz maskesi | Toz, duman, buhar | Filtre sınıfının riskle uyumu (FFP2/FFP3) |
3KKD'nin Bakımı ve Kontrolü
- Tüm KKD'ler CE işareti taşımalı ve Türkçe kullanım kılavuzuyla birlikte verilmelidir.
- KKD'ler her kullanımdan önce görsel olarak kontrol edilmelidir.
- Hasarlı, yıpranmış veya deforme olmuş KKD derhal değiştirilmelidir.
- KKD'ler temiz ve kuru ortamda saklanmalı; güneş ışığı ve kimyasaldan korunmalıdır.
- Kişisel KKD'ler başka kişiyle paylaşılmamalı; aynı baret ve ayakkabı farklı kişilerce kullanılmamalıdır.
- Plastik başlıklar güneşte ve sıcakta deforme olabileceğinden üretim tarihi kontrol edilmeli, aşırı yıpranmışlar değiştirilmelidir.
4KKD Eksikliğini Bildirme
İşveren KKD'yi bedelsiz olarak sağlamakla yükümlüdür. KKD'niz eksikse, uygun değilse veya hasarlıysa işe başlamadan önce amirinize ve İSG uzmanına bildirmeli, gerekli düzeltme yapılana kadar riskli işi başlatmamalısınız.
KKD kullanmayan bir çalışanı gördüğünüzde uyararak kendisini ve çevresindekileri korumaya yardımcı olun. Güvenlik, ekip çalışmasıdır.
5KKD Seçiminde Dikkat Edilecekler
Doğru KKD, riske uygun, kullanıcıya uygun ve standartlara uygun olandır. Bir baret, darbeye dayanıklı CE işaretli ve baş ölçüsüne uygun olmalıdır; kafadan düşecek kadar bol bir baret, koruma sağlamaz. Benzer şekilde, toza karşı kullanılan maske ile solvent buharına karşı kullanılan maske farklı filtre gerektirir.
KKD seçimi işverenin sorumluluğundadır; çalışanın görevi, verilen ve eğitimi yapılan KKD'yi doğru ve sürekli kullanmaktır. KKD'nin üzerindeki CE işareti ve kullanım ömrü kontrol edilmeden işe başlanmamalıdır. Yıpranmış, çatlamış veya delinmiş ekipman anında değiştirilmelidir.
- KKD üzerinde CE işareti ve TS EN standardı aranır.
- Baret, gözlük ve maske kişiye özel seçilir; ortak kullanılmaz.
- Kullanım ömrünü doldurmuş veya darbe almış ekipman değiştirilir.
- İşe uygun olmayan KKD'yi kullanmak zorunda kaldığınızı amirinize bildirin.
Yanlış KKD, doğru KKD'nin yokluğundan daha tehlikelidir; kullanıcıya sahte güvenlik hissi verir.
6Vaka: Eksik KKD ile Çalışma
Bir işçi, kısa süreceğini düşünerek gözlüğünü çıkarıp taş kesme işine başlar. Saniyeler sonra bir kıvılcım gözüne sıçrar; göz yaralanması ciddi olmasa da işçi günlerce iş göremez. Oysa gözlük takılı olsaydı hiçbir şey olmayacaktı.
Bu vaka, 'kısa süreli işlerde KKD gereksiz' inanışının ne kadar yanlış olduğunu gösterir. Kazaların önemli bir kısmı, işin 'sadece birkaç dakika süreceği' düşüncesiyle KKD'nin ihmal edildiği anlarda gerçekleşir.
- Kısa süreli işlerde bile KKD'nin tamamı kullanılır.
- Koruyucu gözlük, taş/kesme/temizlik gibi işlerde zorunludur.
- KKD'yi 'rahatsız ettiği' gerekçesiyle çıkarmak kazaya davetiye çıkarır.
- Eksik KKD tespit edildiğinde iş durdurulur, işveren bilgilendirilir.