1Acil Durum Planı Nedir?
Acil durum planı; yangın, deprem, göçük, patlama gibi olağanüstü durumlarda çalışanların nasıl davranacağını, kimin hangi görevi üstleneceğini ve tahliyenin nasıl yapılacağını belirleyen yazılı bir dokümandır. 50'den az çalışanı olsa bile her şantiyede acil durum planı bulunmalıdır.
Planın bir parçası olarak acil durum ekipleri (yangınla mücadele, ilk yardım, tahliye ve arama-kurtarma) oluşturulmalı ve bu ekipler düzenli tatbikatlarla eğitilmelidir.
2Tahliye Kuralları
- Tahliye kararı verildiğinde kişisel eşya alınmaz, sade ve hızlı şekilde çıkışa yönelinir.
- Asansör asla kullanılmaz; merdivenler kullanılır.
- Panik yapılmaz, koşulmaz; düşmeleri önlemek için düzenli ilerlenir.
- Kapılar arkanızda kapatılarak alev ve dumanın yayılması engellenir.
- Toplanma alanında yoklama yapılır; kayıp kişiler ilk yardım/arama-kurtarma ekibine bildirilir.
- Toplanma alanı terk edilmez ve alana araç girişi engellenir.
Tahliyeden sonra toplanma alanından ayrılmak, kayıp kişilerin tespitini imkânsız hale getirir.
3Deprem Anında Şantiyede
Deprem anında yüksek yapılarda ve iskele üzerinde bulunanlar en yakın güvenli bölgeye geçmeli, düşen cisimlerden korunmak için sağlam yapı elemanlarının altına alınmalıdır (çök-kapan-tutun).
Sarsıntı durana kadar asla koşulmaz ve merdiven kullanılmaz. Sarsıntı bittikten sonra sakin şekilde, yangın riskine karşı gaz ve elektrik vanaları kontrol edilerek tahliye yapılır. Vinç, iskele ve kalıplar deprem sonrası yetkili tarafından kontrol edilmeden işe devam edilmez.
4Göçük ve Kapalı Alan Durumlarında
- Göçük altında kalan kişiye asla çıplak elle kazı yaparak müdahale edilmez; ikinci bir göçük riskine karşı uzman ekip beklenir.
- Kapalı alanlarda çalışma öncesi atmosfer ölçümü yapılmalı ve gözcü bulundurulmalıdır.
- Kapalı alanda bir kişi bayılırsa, kurtarma için içeri girmeden önce havalandırma ve ölçüm yapılmalıdır.
- Kayıp kişi varsa derhal arama-kurtarma ekibi ve 112 aranmalıdır.
Kapalı alan kazalarının büyük bölümü, kurtarmaya giden ikinci kişinin de etkilenmesiyle zincirleme yaşanır. Önce kendi güvenliğiniz.
5Tatbikat ve Görevlendirilen Roller
Acil durum planı yalnızca kağıt üzerinde olduğunda işe yaramaz. Tatbikatlar, planın gerçekten çalışıp çalışmadığını ortaya çıkarır. Her tatbikatta şu sorulara cevap aranır: alarm duyuldu mu, tahliye yolu açık mı, toplanma alanına herkes ulaştı mı, sayım doğru yapıldı mı?
Plana göre görevlendirilen kişiler (alarm sorumlusu, tahliye yönlendiricisi, ilk yardım ve yangın ekibi) rollerini ezbere bilmelidir. Yönlendiriciler, görevli olmadıkları halde panikle kaçan çalışanları güvenli güzergâha yönlendirir. Görevlendirilmemiş herkes, kendi güvenliğini sağlayarak toplanma alanına gider.
- Alarmın anlamı ve farklı alarm sesleri (yangın/deprem) herkese öğretilir.
- Toplanma alanı ve orada yapılan sayım her tatbikatta test edilir.
- Görevlendirilen kişilerin yedeği belirlenir; tek kişiye bağımlılık risklidir.
- Tatbikat sonrası eksikler raporlanır ve plan güncellenir.
Panik, tahliyede en büyük tehlikedir; düzenli tatbikat paniği azaltır.
6Vaka: Duman Dolu Şantiye
Bir şantiyede elektrik panosunda çıkan yangın, bodrum katını hızla dumanla doldurur. Bir işçi, eşyalarını toplamak için geri döner; koridorun dumanla dolduğunu fark edince emekleyerek çıkışa ulaşır. Yerinde duran iş arkadaşları ise 'merdiven boşluğundan' duman yükseldiği için asansör boşluğunu kullanmayı akıl eder ve büyük risk alır.
Doğru davranış: yangında eşya toplamak için geri dönülmez, asansör asla kullanılmaz, duman yoğunlaştıysa alçakta (emekleyerek) ilerlenir ve toplanma alanına gidilir. Bu vaka, tatbikatta öğretilen kuralların hayat kurtardığını gösterir.
- Yangında eşya toplamak için asla geri dönülmez.
- Yangın ve deprem sırasında asansör kullanılmaz.
- Duman yoğunsa alçak pozisyonda ilerlenir, ağız burun ıslak bezle kapatılır.
- Çıkışlar sürekli açık ve engelsiz tutulur.
Asansör, yangında 'duman bacası' gibi çalışır; kullanımı hayati risk taşır.